Tại sao nên ứng dụng Blockchain vào truy xuất nguồn gốc thực phẩm?

Lina Network

|
Tháng Chín 23, 2020

Những năm gần đây, ứng dụng Blockchain để truy xuất nguồn gốc thực phẩm đang là đề tài thu hút nhiều sự quan tâm của các doanh nghiệp, nhà nông, tổ chức quốc tế và chuyên gia. Thế nhưng, không phải ai cũng hiểu rõ vì sao công nghệ này lại cần thiết với ngành công nghiệp thực phẩm.

Trong bài viết dưới đây, Lina Network sẽ giới thiệu tới quý độc giả truy xuất nguồn gốc (traceability) là gì, những khó khăn của truy xuất nguồn gốc hiện nay và tiềm năng ứng dụng công nghệ Blockchain vào lĩnh vực này.

1. Truy xuất nguồn gốc (traceability) là gì?

Theo European Commission, truy xuất nguồn gốc (traceability) là “khả năng theo dõi bất cứ thực phẩm, thức ăn chăn nuôi và chế phẩm từ động vật được dùng để tiêu thụ, qua từng giai đoạn sản xuất, chế biến và phân phối”. Cụ thể hơn, truy xuất nguồn gốc bao gồm cả quá trình “truy xuất” (tracing) và “theo dõi” (tracking). Khi người tiêu dùng mua hàng, họ có thể “truy xuất” thông tin sản phẩm ngược về phía nhà sản xuất, còn phía doanh nghiệp có thể “theo dõi” sản phẩm đã được phân phối tới những ai.

Có rất nhiều lý do để một doanh nghiệp áp dụng truy xuất nguồn gốc thực phẩm, chẳng hạn như yêu cầu xuất nhập khẩu, vấn nạn vệ sinh an toàn thực phẩm, uy tín thương hiệu, v.v. Tuy nhiên, hai lý do quan trọng nhất phải kể đến là: (1) khả năng kiểm soát và giải quyết hậu quả khi dịch bệnh bùng phát do thực phẩm gây ra; (2) xây dựng niềm tin với người tiêu dùng.

Kiểm soát dịch bệnh bùng phát

Thực phẩm sạch bày bán ở siêu thị thường đảm bảo vệ sinh an toàn, tuy nhiên, không có gì là tuyệt đối. Điển hình là đợt dịch nhiễm khuẩn E.Coli trong thực phẩm bùng phát tại châu u năm 2011. Trong sự kiện đó, phải mất tới vài tháng mới truy tìm được nguyên nhân, để lại hậu quả vô cùng nghiêm trọng. Toàn ngành công nghiệp thực phẩm tiêu tốn hết 1,3 tỷ USD để tìm ra nguồn gốc dịch bệnh, cộng thêm 236 triệu USD để giải quyết hậu quả y tế. Mỹ cũng gặp tình huống tương tự vào năm 2018, khiến vài trăm người bị nhiễm bệnh và toàn bộ chuỗi cung ứng bị ảnh hưởng. Chính vì vậy, một hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch và hiệu quả là rất cần thiết với người tiêu dùng, nông trại, doanh nghiệp và toàn ngành công nghiệp thực phẩm.

Xây dựng niềm tin với người tiêu dùng

Đứng dưới góc độ người tiêu dùng, truy xuất nguồn gốc là tấm vé bảo đảm cho sức khỏe của chính họ. Hàng năm, tại Việt Nam vẫn diễn ra hàng loạt sự kiện khiến người tiêu dùng mất niềm tin vào thực phẩm sạch, chẳng hạn như thịt lợn nhiễm sán, nhiễm dịch tả châu Phi, rau phun thuốc, v.v. Khảo sát của Bộ Công Thương năm 2019 phần nào phản ánh được nỗi lo âu của người tiêu dùng, với 83,8% người được khảo sát cho rằng thực phẩm bày bán không đảm bảo vệ sinh an toàn, và 74,8% nhận định hàng hóa rất khó truy xuất nguồn gốc.

Người tiêu dùng đang ngày một trở nên thông minh và khắt khe hơn với chất lượng sản phẩm. Truy xuất nguồn gốc là yếu tố không thể thiếu để xây dựng niềm tin với cộng đồng, vì nó là công cụ để người tiêu dùng chủ động kiểm chứng nguồn gốc và xuất xứ sản phẩm, tạo thành dòng chảy trao đổi thông tin giữa nhà sản xuất và người tiêu dùng.

2. Những rào cản truy xuất nguồn gốc minh bạch trong chuỗi cung ứng thực phẩm

Truy xuất nguồn gốc minh bạch trong chuỗi cung ứng thực phẩm là một vấn đề rất quan trọng, không chỉ với người tiêu dùng mà còn với nhà nông, doanh nghiệp và toàn ngành công nghiệp thực phẩm. Tuy nhiên, để hiện thực hóa điều này, vẫn còn nhiều khó khăn nhất định.

Tính minh bạch trong chuỗi cung ứng

Phần lớn các chuỗi cung ứng thực phẩm hiện nay đều thông qua một tổ chức trung gian phi lợi nhuận để quản lý kho dữ liệu. Điều này đòi hỏi các bên tham gia phải hoàn toàn tin tưởng tổ chức này, nhưng vẫn không thể đảm bảo sự minh bạch tuyệt đối. Thậm chí, trong một vài trường hợp, kho dữ liệu còn bị kiểm soát bởi một doanh nghiệp có sức ảnh hưởng lớn trong chuỗi cung ứng, dễ dẫn đến hành vi thao túng dữ liệu vì mục đích cá nhân. Hơn thế nữa, việc sử dụng cơ sở dữ liệu tập trung không đảm bảo an toàn vì hệ thống có thể bị tấn công từ bên ngoài lẫn bên trong.

Đây là một trong những nguyên nhân chính khiến công nghệ Blockchain rất được chào đón trong chuỗi cung ứng thực phẩm, vì đặc tính phi tập trung, minh bạch và bất biến của nó có thể giải quyết được bài toán này.

Đọc bài viết “05 đặc tính nổi bật của công nghệ Blockchain”.

Thông tin trao đổi khó khăn

Muốn truy xuất nguồn gốc minh bạch, cần có một tầng trao đổi thông tin chung cho toàn bộ đối tượng tham gia vào chuỗi cung ứng: nhà nông, doanh nghiệp chế biến, sản xuất, phân phối, bán lẻ, v.v. Trên thực tế, rất khó đạt được điều này vì chuỗi cung ứng thực phẩm vô cùng phức tạp cả về chiều dọc lẫn chiều ngang. Các doanh nghiệp tham gia thường bị khoảng cách địa lý, sự tương thích giữa nền tảng công nghệ, chính sách, tài chính, v.v. ngăn cản việc trao đổi thông tin. Truy xuất nguồn gốc toàn diện thường chỉ xuất hiện ở những chuỗi cung ứng đơn giản, ít đối tượng tham gia, với khoảng cách địa lý gần.

Chi phí đầu tư lớn

Để xây dựng một hệ thống truy xuất nguồn gốc toàn diện và minh bạch, cần chi phí đầu tư giai đoạn đầu rất lớn. Tuy nhiên, phần lớn đối tượng tham gia trong chuỗi cung ứng thực phẩm đều là các doanh nghiệp vừa và nhỏ; họ khó có thể đáp ứng yêu cầu về tài chính và quy mô sản xuất để thiết lập hệ thống. Hơn thế nữa, hầu hết các nông trại đều ưu tiên đầu tư vào công nghệ sản xuất và chế biến hơn là một hệ thống quản lý chuỗi cung ứng như truy xuất nguồn gốc.

3. Tiềm năng ứng dụng Blockchain vào truy xuất nguồn gốc

Có thể mường tượng dòng chảy của chuỗi cung ứng thực phẩm theo một đường thẳng đơn giản như sau: Nhà cung cấp nguyên vật liệu sẽ kết nối nông trại, nông sản thu hoạch được sẽ được vận chuyển đến nơi chế biến, rồi đến nhà sản xuất, thành phẩm tạo ra sẽ phân phối tới các nhà hàng/ đại lý bán sỉ và bán lẻ, cuối cùng tới tay người tiêu dùng.

Chuỗi cung ứng thực phẩm theo chiều dọc

Trên thực tế, dòng chảy thông tin xuyên suốt chuỗi cung ứng thực phẩm cũng được liên kết theo một đường thẳng như hình. Điều này hạn chế sự trao đổi thông tin giữa các bên trong chuỗi cung ứng, gây trở ngại trong việc truy xuất nguồn gốc. Nếu nhìn theo chiều ngang, chuỗi cung ứng sẽ còn phức tạp hơn gấp nhiều lần vì có sự giao nhau giữa nhiều chuỗi, tạo thành một mạng lưới mắt xích phức tạp. Chính vì thế, đặc tính phi tập trung của công nghệ Blockchainsẽ phát huy hiệu quả trong truy xuất nguồn gốc. Toàn bộ đối tượng trong chuỗi cung ứng sẽ được kết nối trực tiếp với nhau mà không cần thông qua trung gian, tạo thành một mạng lưới vòng tròn khép kín. Nhờ vậy, việc trao đổi thông tin trong các chuỗi cung ứng phức tạp sẽ trở nên thuận tiện và hiệu quả hơn.

Blockchain kết nối chuỗi cung ứng thực phẩm, tạo thành mạng lưới khép kín

Vậy Blockchain sẽ giải quyết những khó khăn của truy xuất nguồn gốc như thế nào?

Khi một bên trong chuỗi cung ứng tham gia vào hệ thống truy xuất nguồn gốc, họ sẽ được cấp tài khoản để đăng những thông tin liên quan tới lô sản phẩm. Thông tin nhập vào hệ thống sẽ được mã hóa tự động và đưa vào cuốn sổ cái Blockchain; mọi chỉnh sửa sẽ được lưu lại trong lịch sử và không thể thay đổi thông tin đã lưu. Sau đó, thông tin sẽ được cập nhật đồng bộ theo thời gian thực tới các bản sao sổ cái khác trên cùng mạng lưới. Điều này giúp giải quyết các vấn đề trong chuỗi cung ứng thực phẩm như sau:

  • Minh bạch thông tin (Transparency): Mọi thông tin về lô hàng đều có thể kiểm tra và truy vết được, từ đó đảm bảo tính minh bạch trong chuỗi cung ứng. Tất cả các bên tham gia và người tiêu dùng đều có thể trích xuất thông tin sản phẩm thông qua mã lô hàng (như là mã vạch hoặc mã QR).
  • Thuận tiện trao đổi thông tin: Nền tảng Blockchain tạo thành một tầng trao đổi thông tin chung cho mọi bên tham gia trong chuỗi cung ứng dưới hình thức phân quyền. Bởi vì sử dụng mạng Blockchain riêng tư (Permissioned Blockchain), mọi đối tượng tham gia đều sẽ được xác minh danh tính, không thông qua trung gian, đảm bảo sự tin tưởng giữa các bên trong mạng lưới.
  • Tiết kiệm chi phí: Công nghệ Blockchain tự động hóa mọi hoạt động, loại bỏ các bên trung gian, qua đó giảm thiểu những chi phí vận hành không cần thiết.
  • Tăng hiệu suất: Nhờ khả năng cập nhật thông tin tự động theo thời gian thực và chuẩn hóa mọi dữ liệu lưu trên hệ thống, thông tin sản phẩm có thể được truy xuất dễ dàng và nhanh chóng. Một ví dụ điển hình là thí nghiệm ứng dụng Blockchain để truy xuất nguồn gốc xoài của Walmart, giúp rút ngắn thời gian trích xuất dữ liệu từ 7 ngày xuống còn 2,2 giây.

Nền tảng Blockchain vẫn có một nhược điểm là chi phí đầu tư lớn trong giai đoạn đầu để xây dựng hệ thống. Mặc dù vậy, khoản đầu tư này vẫn hoàn toàn xứng đáng với những giá trị mà công nghệ này đem lại cho chuỗi cung ứng thực phẩm. Hiện nay, đã có vài doanh nghiệp trên thế giới thành công áp dụng Blockchain vào truy xuất nguồn gốc, điển hình như Walmart và IBM Food Trust.

4. Ứng dụng truy xuất nguồn gốc IBM Food Trust

Không chỉ đơn thuần là một ứng dụng truy xuất nguồn gốc, IBM Food Trust là một hệ sinh thái thực phẩm dựa trên công nghệ Blockchain, kết nối toàn bộ các bên trong chuỗi cung ứng. Đây là sản phẩm được tạo ra dưới sự hợp tác của ông lớn ngành bán lẻ Walmart và tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới IBM. IBM Food Trust được triển khai trên mạng Blockchain riêng tư Hyperledger Fabric , với 3 tầng vận hành như sau: (1) tầng công nghệ - Hyperledger Fabric, (2) tầng nền tảng - Mạng Blockchain của IBM và (3) tầng giải pháp - Mô-đun tích hợp, dịch vụ và khu phát triển.

3 tầng vận hành của IBM Food Trust

Giải pháp truy xuất nguồn gốc IBM Food Trust cho phép theo dõi hành trình của thực phẩm, từ nông trại đến tay người tiêu dùng. Hiện IBM Food Trust có hơn 100 đối tác trên toàn cầu, với những cái tên nổi bật như Walmart, Unilever và Nestle.

Đọc bài viết “Gã khổng lồ Walmart ứng dụng Blockchain vào chuyển đổi số”.

Việc ứng dụng Blockchain vào truy xuất nguồn gốc ở Việt Nam sẽ khó khăn hơn, nhưng lợi ích đem lại là cực kỳ to lớn. Lina Network tự hào là tập đoàn tiên phong cung cấp giải pháp truy xuất nguồn gốc minh bạch trên nền tảng Blockchain, dưới cái tên Lina FarmTrust.

5. Nguồn tham khảo

Bình luận

Your email address will not be published

*